آیت الله رشاد در چهارمین جلسه درس خارج فقه مهندسی ژنتیک مطرح کرد:

“موهبت توان استخدام زیست فناوری بوسیله بشر”

به گزارش پایگاه اطاع رسانی بیوتکنولوژی ایران

موهبت توان استخدام زیست‌فناوری بوسیله بشر، در حقیقت تحت مشیت تکوینیه الاهیه برای حل مشکل تامین امنیت غذایی جمعیت در حال رشد تدبیر شده و بر همین اساس این عمل مباح و بسا در مواقعی واجب باشد. بلکه بسته به عوامل و علل دخیل در قضیه، زیست‌فناوری سبز متعلق احکام خمسه تکلیفی و وضعی قرار می‌گیرد

مهندسی ژنتیک و عرصه کشاورزی

نهمین عرصه‌ی درگیر با مهندسی ژنتیک، حوزه کشاورزی است. صورت های ساده زیست‌فناوری از دیرباز در زمینه گیاهان و درختان و محیط کشت و کار، به کار گرفته می‌شده است، اما این زمینه، امروز بسیار وسیع و متنوع شده است. چنان که عرض شد، یکی از چهار بخش تقسیم رایج، «التکنولوژی الحیویه الخضرا» یا زیست‌فناوری سبز است که عمده حوزه‌های نباتی، دامی، غذایی و دارویی را شامل می‌شود. هواداران مهندسی ژنتیک در حوزه کشاورزی، توجیهات و توضیحات بسیاری را برای ضرورت آن در این زمینه ارائه می‌کنند و یکی از علل اساسی توسعه، تعمیق و تکثیر کاربرد زیست‌فناوری را در این قسم این نکته عنوان می‌کنند که بر اثر افزایش جمعیت کره زمین و محدودیت منابع غذایی، بزودی بشر با بحران غذا رو به رو می‌شود. آنها تصور می‌کنند منابع غذایی در کره خاکی بسیار محدود است. و اگر در منابع اولیه‌ی موجود را با دستکاری غنی‌سازی و متنوع‌سازی نکنیم که این امر تنها با زیست‌فناوری میسر است، در آینده نزدیک پاسخگوی نیاز‌های غذایی و حتا دارویی مورد نیاز آحاد انسانی نخواهیم بود و بدین ترتیب نسل‌های آینده با یک بحران وحشتناک مواجه خواهندشد. کره زمین که روزی همه جمعیت آن چند صد میلیون بوده، امروز از هفت میلیارد فراتر رفته و پیش‌بینی می‌شود که در آخر دهه پنجاه قرن میلادی حاضر (سال 2050 ) جمعیت کره زمین حدود بیست میلیارد نفر شود. می‌گویند: اگر فرآیندهای زیست‌فناورانه را وارد عرصه زراعت و بطور کلی حوزه دام و طیور و گیاهان و درختان نکنیم در تغذیه این جمعیت سرسام آور و عظیم دچار مشکل خواهیم شد. لذا بناچار باید به این موضوع بپردازیم و با إعمال و کاربست فرآیندهای زیست‌فناورانه، به تولید و بارآوری و بازپروری گیاهان و درختان و بالا بردن بازدهی آنها و تولید محصول و میوه‌ی بسیار، دست پیدا کنیم تا بتوانیم پاسخگوی نیازهای گسترده باشیم. البته این نظریه‌محل تأمل جدی است و مخالفان فراوانی هم دارد، چرا که خدای متعال، حسب حکمت خود، منابع لازم، بلکه کافی ای رابرای تغذیه و تأمین نفوس بشری که بر کره زمین در طول حیات همه نسل‌های تا قیام قیامت به عرصه وجود خواهندآمد ملحوظ فرموده است. بشر باید این منابع را کشف و آماده بهره‌برداری کند. عملا هم در طول تاریخ، این حقیقت به اثبات رسیده است که بشر هر چه پیش رفته و جمعیت هر چه افزون تر شده، هیچگاه دچار کسری از لحاظ منابع نشده است. اگر هم دچار چنین شرایطی شود به این جهت است که درصدد برنیامده منابع ناشناخته را کشف کند. البته لقائل‌أن یقول: موهبت توان استخدام زیست‌فناوری بوسیله بشر در حقیقت تحت مشیت تکوینیه الاهیه برای حل همین مشکل تدبیر شده و بر همین اساس مشیت تشریعه الاهیه نیز این عمل مباح و بسا در مواقعی واجب باشد. بلکه بسته به عوامل و علل دخیل در قضیه زیست‌فناوری سبز متعلق احکام خمسه تکلیفی و وضعی قرار می‌گیرد.

به هر حال: از دو زوایه (مثبت و منفی) می‌توان راجع به زیست‌فناوری سبز، بحث کرد. ضرورت‌ها و ضرر‌ها یا مواهب و معطیات، و این جهت احکام اخلاقی و فقهی بسیاری را تولید می‌کند.

الان به سرعت بخش‌های بزرگی از ربع مسکون کره خاکی بر اساس فرآیندهای زیست‌فناورانه زیر کشت می‌رود؛ آنچنان که حسب ادعای برخی مقالات و آمار‌ها تاکنون چیزی حدود 191 میلیون هکتار از اراضی به شیوه‌های زیست‌فناورانه زیر کشت رفته است. یکی از داده‌ها و دستاوردهای زیست‌فناوری این است که نیاز انسان را به استفاده از زمین پایین می‌آورد و از زمین کوچک، می‌توان محصول فراوان به دست آورد.

مهندسی ژنتیک و عرصه غذا و تغذیه

حوزه‌ی دهم مرتبط با مهندسی ژنتیک، عرصه غذاست. به بخشی از این مسئله در عرصه قبلی یعنی مسئله کشاورزی و زیست‌فناوری نباتی اشاره کردیم؛ چرا که بخش مهمی ‌از تولید غذا از طریق طی فرآیندهای زیست‌فناورانه در قالب محصولات زراعی به دست می‌آید. مهندسی ژنتیک در تکثیر مواد غذایی و کمیت‌افزایی، تنوع بخشیدن و بالا بردن کیفیت و خصوصیات مثبت آن بسیار نقش‌آفرین است. البته همانطور که عرض شد، همین نقطه، یکی از نقاط پرچالش میان مخالفین و موافقین و مهندسی ژنتیک است. چرا که ادر مصرف فرآورده‌های حاصل از اعمال فرآیندهای زیست‌فناورانه احتمال ضرر بسیار بالا است. فرضاً اگر خود فرد هم از ضرر محتمل نسبت به خود پیشگیری کند، مثلاً تولید کند، صادر کند و به دیگری بفروشد، احتمال «إضرار» مطرح می‌شود که احکام اخلاقی و فقهی خاص خود را دارد و باید در موقع مناسب به آن بپردازیم. چنان که با کاربست اسالیب وفرآیندهای زیست‌فناورانه در قلمرو دارو هم همین مسئله مطرح می‌شود.

مهندسی ژنتیک و محیط زیست

یازدهمین حوزه درگیر با مهندسی ژنتیک، عرصه‌ی محیط زیست است. در ذیل برخی از موارد قبلی به پاره آی از ابعاد و عناصر زیست محیطی مهندسی ژنتیک، و جنبه‌های آفت‌زا و آفت‌زدا بودن توسعه فرآیندهای زیست‌فناورانه در این عرصه اشاره کردیم؛ مخالفین کاربست فرآیندهای زیست‌فناورانه در محیط زیست می‌گوینداین فرآیندها موجب تخریب منابع و محیط خواهد شد، موافقان از منافع و احیانا ضرورت های آن سخن به میان می‌آورند. به هر حال این عرصه نیز بشدت چالش‌خیز است و از هر دو سو مهم و حساس است باید بدقت بررسی و تحلیل شده در آراء فقهی نیز هر دو حیث ملحوظ نظر باشد.

متن کامل جلسه چهارم را از اینجا در یافت کنید.

جهت دریافت جلسات گذشته به اینجا مراجعه کنید.

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.