تصویب سند توسعه زیست‎فناوری ایران

تهیه و تنظیم: زهرا حاجت‎پور- پیش‎نویس سند به‎روزرسانی شده زیست‎فناوری ایران به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارسال شد. دبیر ستاد توسعه زیست‎فناوری، دکتر مصطفی قانعی، طی نامه‎ای ضمن …

پیشنویس سند بهروزرسانی شده زیستفناوری ایران به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارسال شد. دبیر ستاد توسعه زیستفناوری، دکتر مصطفی قانعی، طی نامهای ضمن ارسال پیشنویس سند بهروزرسانی شده زیستفناوری ایران به دکتر مخبر دزفولی، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، خواستار انجام اقدامات لازم در راستای تصویب این سند شد.
متن پیش نویس سند به شرح زیر است:

 

سند ملی زیستفناوری جمهوری اسلامی ایران

 

ویراست هفتم

 

تهیه و تدوین: ستاد توسعه زیستفناوری

معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری

خرداد  ماه  1394


مقدمه

تحولات شگرفی که معیارهای اقتصادی، تجاری، سیاسی، و حتی فرهنگی و اجتماعی جهان معاصر را دگرگون ساخته، زاییده ظهور فناوریهای نوین است که عمدتاً در عرصه‌ علوم زیستی و همگرایی این فناوریها نمایان گردیده است. در چنین عرصه رقابتی، فقط کشورهایی از اقتدار کافی برخوردار خواهند بود که خود را به سطح مطلوبی از صنایع دانشبنیان برسانند، از مرز علوم کهن عبور کنند، و فناوریهای قدرتمند را در شبکه‌های فناورانه و راهبردی خود وارد سازند. در این میان، زیستفناوری از مهمترین فناوریهای سده بیست و یکم و یکی از هفت فناوری برتر و کلیدی دنیا قلمداد میشود که در نقشه جامع علمی کشور نیز جزء فناوریهای با اولویت "الف" قرارگرفته است. لذا زیستفناوری یک فناوری بین رشتهای و پیشتاز است که در رفع مشکلات و کمبودهای بسیاری از عرصهها به خوبی جایگاه خود را در علوم پزشکی و دارویی، صنعت، محیط زیست، کشاورزی، و صنایع وابسته به آن به اثبات رسانیده است.

در شرایطی که زندگی بشر را افزایش جمعیت، کمبود مواد غذایی، آسیبهای وارد شده به محیط زیست، با چالشهای جدید مواجه کرده است زیستفناوری روزنه امیدی را در حل این مشکلات در عرصههای سلامت، غذا، انرژی، و محیطزیست فرا روی بشر قرار داده است. اکنون با گذشت سالها از وقوع انقلاب سبز لزوم بهکارگیری فناوریهای جدید در صنایع بیش از هر زمان دیگری آشکار است. زیستفناوری ابزاری قدرتمند در راه رسیدن به توسعه پایدار است که در جهان امروز باعث افزایش و بهینهسازی تولیدات در حوزههای مختلف در دهههای اخیر شده است. بر همین اساس زیستفناوری یکی از قابلیت‌های اکتسابی برای ایران اسلامی است که قادر به افزایش تولید ناخالص ملی بوده و جایگزینی قدرتمند و بسیار مناسب به منظور کاهش سهم درآمدهای نفتی در اقتصاد ملی خواهد بود.

در راه توسعه زیست فناوری در کشور، سند ملی زیست فناوری در سال1383 به تصویب هیات دولت رسید و راهبری آن در سالهای 1384 و 1387 به ترتیب به شورای عالی و ستاد توسعه زیستفناوری واگذار شد. در دو دهه گذشته رویکرد جامعه زیست فناوری، بیشتر به ایجاد و توسعه زیرساختها و تربیت نیروی انسانی معطوف بوده است. اما امروزه با توجه به رویکرد اقتصاد مقاومتی و توجه به اقتصاد دانشبنیان (اقتصاد زیستی) و کاهش وابستگی به نفت، تجاریسازی، و توسعه صادرات محصولات مبتنی بر دانش زیستفناوری اهمیت دوچندانی یافته است به گونهای که در چشم انداز افق سال 1404 میبایست سهم کشورمان از بازار زیستفناوری، ضمن حفظ سهم حداکثری از بازار داخلی در کل بازارهای جهانی، به 3 درصد افزایش یابد و در دو برنامه توسعه اقتصادی، اجتماعی، و فرهنگی پیش رو الزامات آن مد نظر قرار گیرد.

تعاریف:

زیست فناوری: به هر گونه کنش هوشمندانه بشر در آفرینش، بهبود و عرضه فرآوردههای گوناگون با استفاده از جانداران و اجزای آنها به ویژه از طریق دستورزی در سطح مولکولی قلمداد میشود.

ایمنی زیستی: به مجموعهای از تدابیر، سیاستها، مقررات و روشهایی اطلاق میشود که برای تضمین بهرهبرداری از فواید قطعی زیستفناوری نوین و پیشگیری از آثار سوء احتمالی کاربرد این فناوری بر تنوع زیستی، سلامت انسان، حیوان، گیاه، و محیط زیست به کار گرفته میشود.

صنعت سبز: به علوم و صنایعی گفته میشود که با محیطزیست سازگار است. در واقع سبز بودن یک صنعت به معنای کاهش مصرف انرژی، مواد اولیه، آب و نیز به حداقل رساندن آلودگی، پسماند، حفظ و احیای کیفیت محیط زیست میشود.

کریدور: پنجرهای واحد است که به منظور تسهیل کلیه امور اجرایی مرتبط با تولیدات زیست فناوری طراحی شده است. امور مرتبط با مجوزها، تاییدها، گواهیها، صادرات، و واردات از این طریق صورت خواهد پذیرفت.

موجودات تغییر ژنتیک یافته: به موجودات زندهای اطلاق میشود که ژنوم آنها با روشهای نوین مهندسی ژنتیک تغییر یافتهاند و قابلیت رشد و تکثیر دارند.

حوزه سند: شامل کلیه نهادها و عوامل دخیل در امر پژوهش، آموزش، فناوری، تولید، درمان، خدمت رسانی، بهره برداری از این صنعت مرتبط هستند.

1.ارزش‌ها

 ارزشهای سند ملی زیستفناوری با توجه به جهانبینی توحیدی اسلام، حق حیات مخلوقات الهی، حفظ کرامت انسانی، ارتقاء رفاه اجتماعی، تولید علم، ثروت آفرینی، اسناد ملی بالادستی، نقشه جامع علمی کشور، سیاستهای کلان علم و فناوری، صیانت از فناوریها و تولیدات داخلی، و رعایت قوانین و مقررات ملی و بین المللی عبارتاند از:

1.     رعایت اصول اخلاق زیستی و علمی در توسعه و بهکارگیری زیست فناوری

2.      خوداتکایی در امنیت غذایی و سلامت کشور

3.     توجه به توسعه پایدار زیستفناوری و حفاظت از محیط زیست

4.     عدالتمحوری در توسعه زیستفناوری و برخورداری جامعه از دستاوردهای آن

5.     همگرایی با جامعه جهانی در استفاده بشردوستانه از زیستفناوری

6.     اقتدار در تبادلات علمی و فناورانه متناسب با نیاز و ظرفیتهای ملی، منطقهای، و بینالمللی

7.     توجه به اصول و مقررات ایمنی زیستی در تمامی مراحل پژوهش، توسعه، تولیدی، و تجاریسازی فرآوردههای زیستی

 

چشم انداز:

با استعانت از پروردگار متعال، جمهوری اسلامی ایران در افق 1404  یکی از ده کشور برتر جهان و اولین کشور در منطقه، صاحب دانش زیستفناوری نوین، دارای نقش در بازار جهانی، توانمند در تولید دانش و فناوریهای زیستی برای رفع مشکلات جامعه، خوداتکایی، ثروتآفرینی، و تحقق اقتصاد مقاومتی دانشبنیان خواهد بود.

1. اهداف (در افق 1404)

1.     دستیابی به رتبه اول در حوزه زیستفناوری در منطقه و احراز مکان شایسته در بین ده کشور برتر حوزه زیستفناوری

2.     دستیابی به 3 درصد بازار جهانی زیستفناوری

3.     ارتقاء سهم زیستفناوری در تحقق اقتصاد مقاومتی به میزان 3 درصد بیش از رشد سالیانه تولید ناخالص ملی

4.     افزایش سهم زیستفناوری در تامین نیازهای راهبردی کشور تا سه برابر وضعیت موجود

5.     حفظ و تسهیل بهرهبرداری پایدار از محیط زیست، تنوع زیستی، و ذخایر ژنتیکی کشور

6.     افزایش توان رقابتی محصولات زیستفناوری ایرانی در بازار جهانی

7.     خوداتکایی در تامین امنیت غذایی با کاشت گیاهان تراریخته به میزان 10 درصد سطح زیر کشت زمینهای ایران

8.     اصلاح هرم نیروی انسانی متخصص در حوزه زیستفناوری با رویکرد ثروتآفرینی

9.     افزایش سهم نقش زیستفناوری در روند پیشرفت سایر علوم و توجه به علوم همگرا

10.  خوداتکایی در تولید و تامین نیاز داخلی و صادرات تجهیزات و مواد آزمایشگاهی مورد نیاز زیستفناوری

2. سیاستها

توسعه زیستفناوری از ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، مدیریتی، و زیستمحیطی باید در راستای موارد زیر باشد:

1.     ارتقاء اقتدار ملی و رفاه اجتماعی

2.     زنجیره ایده تا بازار در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی

3.     گسترش همکاریهای علمی و فناوری در سطح ملی، منطقهای، و بینالمللی

4.     تأمین نیازهای راهبردی کشور در امنیت غذایی، سلامت جامعه، محیط زیست، و انرژی

5.     ارتقاء توان رقابتی تولیدات کشور و افزایش تولید و صادرات محصولات و خدمات زیستفناوری

6.     حمایت و تشویق دولت از سرمایهگذاری داخلی و خارجی و مشارکت بخش خصوصی و تعاونیها

7.     ایجاد دانش فنی در داخل یا بومیسازی فناوری

8.     اصول اخلاق و ایمنی زیستی در چارچوب قوانین و مقررات ملی و بین المللی

9.     حمایت مادی و معنوی از سرمایه انسانی و تسهیل اشتغالزایی دانش آموختگان

10.              حمایت و گسترش نقش سازمانهای مردمنهاد

11.              همافزایی و همگرایی نهادهای مرتبط با زیستفناوری

12.              حمایت از داراییهای فکری زیستفناوری

13.              صیانت از بازار تولید محصولات داخلی

14.              همسویی آموزش و پژوهش در راستای نیازهای تولید

15.              حمایت از زیرساختها و پژوهشهای بنیادی و ماموریتگرا

16.              انتشار دانش و فناوریهای نوین در صنعت

3. راهبرد

1.      خصوصیسازی حداکثری در زمینه تولید در حوزه زیستفناوری

2.      تجاریسازی دستاوردهای پژوهشی و فناوری

3.       تکمیل و ساماندهی نظام مدیریت یکپارچه زیستفناوری در کشور از طریق تدوین سازوکارهای مناسب برای نظارت و هدایت امکانات و منابع داخلی و خارجی

4.      بهبود فضای کسب و کار و توسعه اشتغال متخصصان با تنظیم سازوکارها و مقررات مورد نیاز

5.      طراحی ساختار هرم نیروی انسانی مورد نیاز با هدف ایجاد توازن در بین تربیت نیروهای متخصص

6.      استفاده از فرصتهای آموزشی در حین اجرای پروژههای انتقال فناوری و توسعه زیرساخت

7.      تامین هرم نیروی انسانی بخصوص در بخش تولید محصولات زیستفناوری

8.      حمایت از دورههای مهارت آموزی در صنعت

9.      ارتقاء کیفیت محصولات داخلی برای ورود به بازارهای جهانی با توانمندسازی و فعالسازی ظرفیتهای ملی

10.  گسترش استفاده از محصولات بومی زیست فناوری با ترویج و فرهنگسازی عمومی

11.  تسهیل امور مربوط به واردات مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز زیستفناوری و صادرات محصولات و خدمات از طریق درج مقررات مناسب در آییننامه اجرائی صادرات و واردات کشور

12.  تقویت بخش پژوهش به منظور توسعه فناوریهای زیستی از طریق حمایتهای مالی، اصلاح ساختار، و گسترش فرهنگ کار گروهی

13.  کسب درآمد از وقف و خیریه کشور جهت توسعه پژوهش در زیستفناوری

14.  ایجاد زمینه لازم برای توسعه همکاریها و سرمایه گذاری مشترک داخلی و خارجی

15.  توسعه مراکز رشد، پارکها، و شهرکهای تخصصی زیستفناوری

16.  تسهیل روالهای صدور مجوز تولید و مصرف برای محصولات زیستفناوری

17.  زمینهسازی برای استفاده از ظرفیتهای موجود در داخل کشور و کشورهای منطقه برای گسترش بازار محصولات زیستفناوری

18.  بهره برداری از توانمندیهای زیستفناوری در نقش صنعتی سبز برای حفظ و احیای محیط زیست

19.  تقویت بازار محصولات زیستفناوری داخل از طریق حمایت مصرف کنندگان

20.  ارتقاء سطح علمی و مهارتهای دانش آموختگان زیستفناوری

21.   تقویت ارتباط و همکاریهای ملی و بینالمللی

22.  توسعه استانداردها و پایش و ارزیابی محصولات زیستفناوری

23.  طراحی کریدورهای چالاک جهت تسهیل و تسریع بهره برداری از محصولات زیستفناوری

24.  توانمندسازی دانشجویان در زمینه تجاریسازی نتایج تحقیقات در راستای کار آفرینی

25.  حمایت از مالکیتهای فکری زیستفناوری

26.  ایجاد ساختار یکپارچه رشتهها و گرایشهای آموزشی حوزه زیستفناوری در مقاطع مختلف تحصیلی

27.  ایجاد زمینههای لازم در راستای توسعه همکاریهای بین المللی

اقدامات ملی

1.   تخصیص اعتبارات مورد نیاز برای اجرای برنامههای زیستفناوری کشور

2.  ارائه تسهیلات و مشوقهای ویژه و تعریف خطوط اعتباری  در امر محصولات و خدمات

3.  بهرهگیری از ظرفیت کمکهای توسعهای کشور در صادرات محصولات و خدمات زیستفناوری

4.  ایجاد صندوقهای تخصصی حوزه زیستفناوری

5.  معافیت مالیاتی خیرین و واقفین به امور پژوهشی زیست‌فناوری

6.  تدوین و کسب استانداردهای لازم ملی و بینالمللی در حوزه‌های تخصصی زیست‌فناوری

7.  اختصاص گمرگ ویژه به منظور تسهیل واردات مواد، تجهیزات، و ادوات مورد نیاز صنایع مرتبط با زیست‌فناوری

8.  تخصیص سهم مناسبی از یارانه‌های تولید به محصولات زیست‌فناورانه داخلی

9.  تأسیس صندوق تجاری‌سازی و توسعه صادرات محصولات و خدمات زیست‌فناوری

10.              وضع تعرفه و ایجاد محدودیت برای واردات محصولات و کالاهای زیستفناوری دارای مشابه داخلی

11.              گسترش دامنه پوشش بیمه محصولات و خدمات زیست‌فناوری

12.              ایجاد سازوکار لیزینگ محصولات زیست‌فناوری از طریق اعطای تسهیلات بانکی کم‌بهره

13.              تقویت و توسعه مراکز رشد و پارکها و ایجاد شهرک تخصصی زیست‌فناوری

14.              تشویق و حمایت از تشکیل مجامع صنفی و مردم‌نهاد به منظور پیگیری و تحقق نیازهای صنفی

15.              تشکیل سازمان نظام زیست‌فناوری کشور

16.              انطباق آموزشهای زیست‌فناوری در مقاطع متوسطه با نیازهای توسعه زیست‌فناوری کشور

17.              تعیین اولویتهای تحقیقاتی کشور و حمایت از پژوهشهای کلیدی و کاربردی

18.              افزایش سهم بودجه‌های تحقیقاتی زیست‌فناوری به میزان 20 درصد بیشتر از سهم تحقیقات در تولید ناخالص داخلی

19.              ایجاد سازوکارهای لازم برای ارائه خدمات تحقیق و توسعه‌ای مراکز علمی و پژوهشی

20.              کمک به شکل‌گیری شرکتهای خدمات تخصصی زیستفناوری

21.              فراهم کردن سازوکار لازم برای حمایت از همکاریهای بین‌المللی به منظور توسعه زیست‌فناوری در کشور

22.              ایجاد سامانه روز‌آمد (آن‌لاین) اطلاعات زیست‌فناوری کشور

23.              ارائه تسهیلات ویژه به منظور بهکارگیری متخصصان خارجی صاحب دانش زیست‌فناوری

24.              حمایت از ایجاد شرکتهای خدمات مهندسی و مشاوره زیستفناوری در بخش خصوصی

25.              ایجاد و حمایت از بانک اطلاعات اومیکس کشور

26.              حمایت از ایجاد آزمایشگاههای تخصصی معتمد (همکار) زیست‌فناوری توسط بخش خصوصی

27.              تدوین برنامه جامع آموزشی زیستفناوری کشور با رویکرد کارآفرینی

28.              معرفی فرصتهای سرمایه‌گذاری به منظور جذب سرمایه‌های بخش خصوصی به زیست‌فناوری

29.               ایجاد کریدور واحد برای صدور مجوز تولید و مصرف محصولات زیستفناوری منتهی به مراجع ذیصلاح

ساز و کار اجرایی و نظارتی سند

1.     شورای عالی انقلاب فرهنگی وظیفه سیاستگذاری کلان، هماهنگی کلان، و نظارت کلان بر اجرای این سند را برعهده دارد.

2.     ستاد توسعه زیستفناوری نیز مسئولیت رصد اجرایی این سند را برعهده داشته و بازنگریهای لازم در سند و گزارش کلان مربوط را در فواصل زمانی مشخص به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه خواهد کرد.

3.     ستاد توسعه زیستفناوری وظیفه سیاستگذاری اجرایی، راهبری، هماهنگی، و ایجاد ارتباط بین دستگاهی لازم اعم از دولتی و خصوصی برای گسترش فناوری و صنایع دانشبنیان در این حوزه در چارچوب این سند را بر عهده داد.

4.     سازمان مدیریت و برنامهریزی مکلف است اعتبارات مورد نیاز اجرای این سند، که در ستاد توسعه زیستفناوری به تصویب میرسد، را به نحو مقتضی در برنامههای توسعه ملی و بودجههای سالیانه دستگاههای مربوط لحاظ و تامین کند.

مطالب مرتبط

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.